Amaçlar :

İATP’li üniversite tiyatrosu gruplarının (ÜTP: Üniversite Tiyatroları Platformu) böyle bir merkezi örgütlenmeden haberdar olması oldukça rastlantısal bir biçimde gerçekleşmiştir. Çünkü TOBAV’ın gönderdiği davet yazısı, sanat bölümleri olan üniversitelerin tiyatro bölümlerine ve bazı üniversitelerin rektörlüklerine gönderilmişti. Dolayısıyla ilk etapta karşılaşılan sorun, TOBAV’ın üniversitelerde tiyatro yapan öğrencileri değil de okul idarelerini ilk elden muhatap olarak almasıydı. Bu durumun farkında olarak, hem TOBAV’ın üniversite tiyatroları hakkındaki projelerini geniş kapsamlı olarak öğrenmek hem de tepeden inmeci politikalarla kurulmaya çalışılan resmi merkezi bir örgütlenmeye karşı diğer üniversiteli topluluklarla iletişime geçmek amacıyla Ankara’daki toplantıya gitme kararı alınmıştır. İstanbul Alternatif Tiyatrolar Platformu (İATP) bünyesindeki üniversite tiyatro toplulukları olarak toplantıya katılmak amacıyla, ilk olarak TOBAV’la iletişime geçilmiştir. ODTÜ Şenliği’nin de aynı dönemde olması dolayısıyla, şenliğe katılan BÜO, MSÜO ve İstanbul İktisat Sahnesi temsilcileri ÜTP’yi temsilen toplantıya katılmıştır.

TOBAV hakkında daha kapsamlı bilgi edinebilmek amacıyla, ATÜK (Amatör Tiyatrolar Üretim Kooperatifi) içinde yer alan bazı Ankara’daki topluluklarla iletişime geçilmiştir. Yaptığımız sohbet toplantısında, TOBAV’ın ve Tamer Levent’in misyoner bir bürokrat edasıyla amatörlere tepeden inmeci bir örgütlenme modeli sunduğu, yıllardır sürdürülen yoz ve pragmatik kültür-sanat politikalarının amatör tiyatro alanına sızdırılmak istendiği ve amatör tiyatroların kendi sorunları etrafında örgütlenmesinde bu tarz bir örgütlenme modelinin zararlı sonuçlarının olabileceği noktalarında görüş alışverişinde bulunulmuştur.

Ayrıca amatörlerin örgütlenmesinde İATP’nin kurumsallaşmasının özgün bir model sunduğu ve ilgi duyulursa İATP’nin kuruluş aşamasındaki bazı tartışmaların ATÜK’e de aktarılabileceği belirtilmiştir.

28 Nisan toplantısına gidildiğinde karşılaştığımız tablo üniversite tiyatrolarının temsiliyeti açısından oldukça olumsuzdu. TOBAV Genel Başkanı Tamer Levent’in ve TOBAV yönetim kurulu üyelerinin yönettiği toplantıya, üniversite tiyatrolarını temsilen taşra üniversitelerinden gelen Sağlık Kültür Spor Dairesi Başkanları, Sanat Fakültesi olan okulların Tiyatro Bölüm Başkanları, yeni kurulmuş bazı üniversitelerden (Koç, Atılım vb.) gelen öğrenciler ve ÜTP temsilcileri katılmıştır. Toplantı esnasında ortaya çıkan tabloda, bir tarafta üniversitelerin hatırı sayılır bürokratları diğer tarafta da “azınlıkta kalmış amatör tiyatrocu öğrenciler” bulunmaktaydı.

Toplantının ilk bölümünde, amatör ve profesyonel kavramlarının her katılımcı tarafından yeniden tanımlanması yapıldı. ÜTP grupları ise “amatörlükten ne anlıyoruz?” şeklindeki varoluşsal bir tartışmanın gereksiz olduğunu, esas olarak üniversite tiyatrolarında yaşanan somut sorunların (altyapı eksiklikleri, seyirci problemi, sanatsal eksiklikler, örgütlenme, sansür vb.) tartışılmasını ve bu tartışmanın öncelikle üniversitelerde tiyatro yapan öğrenciler tarafından yapılması gerektiğini belirtmiştir. Bu öneri üzerine her katılımcı kendi yaşadığı sorunları dile getirmiş ve toplantının seyri oldukça değişmiştir. TOBAV yöneticileri ve bazı SKS müdürleri çeşitli vaadlerde bulunmuş (üniversiteler üzerinde sorunların çözümü için “sivil toplum” baskısı kurulması, Kültür Bakanlığı’nın maddi yardım yapması vb.) ve sorunların çözümü için merkezi bir örgütlenmenin şart olduğunu belirtmişlerdir. ÜTP’nin bu konuya yaklaşımı ise; temsiliyet krizi doğuran resmi-merkezi bir örgütlenmenin hayata geçirilemeyeceği, birlikteliklerin sadece maddi dayanışma merkezli olmaktan çıkarılması gerektiği ve esas olarak bölgesel temelde inşa edilen platform tarzı örgütlenmelerin amatörler tarafından model alınabileceğini belirtmek olmuştur.

Toplantının ikinci bölümü ise, şaşırtıcı bir şekilde YÖK’ten bağımsız düşünülmemesi gerektiği önerilen ‘Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği’ kuruluş kararının “oy çoğunluğuyla” kabülü ile başlamıştır. Toplantının ilk bölümünde “Çocuklar, alternatifler neler söylüyor?!” gibi bir yaklaşımla ÜTP’nin önerdiği gündemleri tartışmaya açan ve bu noktada “demokratik bir hakem” olarak kendini geri çeken Tamer Levent, ikinci bölümde kurumsallaşmanın hukuki boyutunu ön plana çıkarmış ve bu kurumsallaşmada öğrencilerin yerinin olamayacağını öne sürmüştür. Sanat bölümleri olan üniversitelerde akademisyenlerin, sanat bölümü olmayan üniversitelerde SKS başkanlarının ve belirsiz bir adlandırmayla alternatiflerin ortak zeminde buluşturulduğu muğlak bir örgütlenme modeli tasvir edilmeye çalışılmıştır. Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği’ gibi bir yapılanma içinde “alternatiflerin” hukuki bir meşruluğunun olamayacağı ve dolayısıyla asıl muhatapların üniversite rektörlükleri olması gerektiği sonucuna varılmıştır. Toplantının gidişatı “bir anda değişince”, ÜTP grupları olarak toplantıya devam etmeme kararı alınmıştır.

İstanbul’a döndüğümüzde yaptığımız değerlendirmelerde, resmiyetçi bir örgütlenme sürecinin nasıl devam edebileceği konusunda çeşitli tartışmalar yapılmıştır. Örneğin toplantının yapıldığı günlerde sürmekte olan ODTÜ Tiyatro Şenliği ’nde TOBAV toplantısını birçok gruba aktardık. Fakat, Ankara’daki üniversite tiyatro gruplarının böyle bir oluşumdan haberinin olmadığını öğrendik.

28 Nisan toplantısından sonra, Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği sürecinin devamı niteliğindeki Kocaeli Üniversitesi Atatürk İlkeleri İnkılâp Tarihi Bölümü Okutmanı Şener Aksu’nun hazırladığı ‘Üniversiteler için Tiyatro Etkinlikleri Yönergesi’ elimize ulaştı. Bahsi geçen yönerge tasarısının bir yönerge adı altında üniversite idarelerine gönderilmesi, öğrencinin işlevinin ‘birimin çalışmasında öğrenciler de görevlendirilebilir’ cümlesi ile özetlenmesi, Tiyatro Etkinlikleri Birimi’nin rektör tarafından atanan müdür ve yönetim kurulu tarafından yönetilmesi, aynı müdür tarafından Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği içinde temsil edilmesi ve yönergenin YÖK’ten bağımsız bir birliğin düşünülemediği bir zemini tasvir etmesi, ‘Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği’ nin daha başlangıç aşamasında ne kadar bürokratik ve anti demokratik bir örgütlenme modeli sunduğunu göstermektedir.

ÜTP grupları yönergedeki bazı noktaların üniversitelerdeki tiyatro topluluklarının gündemine alınmasını ve bu tartışmanın esasen üniversitelerde tiyatro yapan topluluklar tarafından yürütülmesi gerektiğinin altının çizerek bir bildiri kaleme almış ve bu bildiriyi ülke çapında üniversite tiyatrosu topluluklarına göndermeye başlamıştır. Bu yazı aşağıdaki gibidir.

Topluluğunuzun dikkatine,

Bu yazı 28 Nisan 2001 tarihinde TOBAV (Devlet Tiyatroları Opera ve Balesi Çalışanları Yardımlaşma Vakfı) tarafından düzenlenen, “Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği”ni kurma amaçlı bir toplantıyla başlayan süreci anlatmak, üniversitelerde tiyatro yapan öğrenci kulüplerinin bu oluşuma bakışını tartışmaya açmak ve İstanbul Alternatif Tiyatro Platformu’ndaki üniversite topluluklarının fikirlerini belirtmek amacıyla yazıldı.

28 Nisan’daki toplantıya üniversitelerde tiyatro yapan öğrenciler yerine, ağırlıklı olarak üniversitelerin Sağlık Kültür Spor (SKS) İşleri Daire Başkanlarının katılması ve toplantı sonuna doğru YÖK’e bağlı bir yapı olması düşünülen Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği’nin kurulması kararının çıkması, üniversiteli tiyatro topluluklarının önümüzdeki dönemde nasıl bir süreçle karşı karşıya kalacağının birer göstergesiydi. Sonrasında bu sürecin devamı niteliğindeki Kocaeli Üniversitesi Atatürk İlkeleri İnkilap Tarihi Bölümü okutmanı Şener Aksu’nun hazırladığı ‘Üniversiteler için Tiyatro Etkinlikleri Yönergesi’ elimize ulaştı. Bu yönergedeki bazı noktaların üniversitelerdeki tiyatro topluluklarının gündemine alınmasını ve bu tartışmanın esasen üniversitelerde tiyatro yapan topluluklar tarafından yürütülmesi gerektiğini düşünmekteyiz.

Bu tasarının bir yönerge olarak üniversite idarelerine gönderilmesi, öğrencinin işlevinin ‘birimin çalışmasında öğrenciler de görevlendirilebilir’ cümlesi ile özetlenmesi, Tiyatro Etkinlikleri Birimi’nin rektör tarafından atanan müdür ve yönetim kurulu tarafından yönetilmesi, aynı müdür tarafından Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği içinde temsil edilmesi ve yönergenin YÖK’ten bağımsız bir birliğin düşünülemediği bir zemini tasvir etmesi, Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği’nin daha başlangıç aşamasında ne kadar bürokratik ve anti demokratik bir örgütlenme modeli sunduğunu göstermektedir.

İATP içindeki üniversite grupları olarak düşüncemiz; böylesi bir örgütlenme modelinin amatör tiyatroların ortak sorunlar çerçevesinde dayanışması için olumlu bir yere hizmet etmeyeceği, tersine önünü tıkayacağıdır. Üniversite tiyatrolarının “amatör tiyatro alanına büyük katkıları olmuş” bir sivil toplum örgütü (TOBAV) öncülüğünde ve resmi bürokratik kalıplar içinde biraraya getirilmeye çalışılması, üniversite tiyatrosunun doğasına aykırı bir durumu ortaya çıkarmaktadır.

Çünkü, üniversite tiyatrolarını SKS müdürlerinin temsil ettiği bir zihniyet asla temsil edemez. Üniversite tiyatrolarının gerçek temsilcileri, üniversitelerde bu işe gönül veren, yüreğini ve emeğini ortaya koyanlar, yani öğrencilerdir! Öğrencileri temsil etmeyen ve anti-demokratik bir temelde kurulan Türkiye Üniversiteler Tiyatro Birliği gibi bir oluşum, Türkiye’deki amatör tiyatroya yarardan çok zarar getirecektir.

Bizim önerimiz, üniversite ve diğer amatör tiyatro topluluklarının demokratik bir zeminde dayanışması ve bilgi alışverişinde bulunabilmesi için; dikey ve hiyerarşik bir yapıdan ziyade toplulukların kendi dinamikleri ile şekillenen ve ilk etapta bölgesel platform tarzı örgütlenmelerden yola çıkan birliktelikler kurulmasıdır. Bu konudaki görüşlerinizi almak ve bir iletişim ağı oluşturabilmek için, topluluğunuzla ilişkiye geçmek istiyoruz.

Sevgiler ve Esenlikler Dileklerimizle

Boğaziçi Üniversitesi Oyuncuları
Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tiyatro Kulübü
İstanbul Üniversitesi İstanbul İktisat Sahnesi
İstanbul Üniversitesi Öğrenci Kültür Merkezi Sahnesi
İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Tiyatro Topluluğu
Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tiyatro Kulübü
Mimar Sinan Üniversitesi Oyuncuları
Yıldız Teknik Üniversitesi Oyuncuları